Anadlyddion

• Nwyon fflamychol a thoddyddion - e.e. nwy offer tanio sigarets, hylifau glanhau, paent mewn chwistrell, teneuydd paent, hylif cywiro, toddydd polish ewinedd, petrol a glud.
   
  
• Chwistrelli Erosol - e.e. chwistrell erosol gwallt, di-aroglyddion a chynhyrchion tebyg eraill gaiff eu camdrin er mwyn y nwy yn hytrach na'r cynnwys.
   
  
• Nitradau - e.e. amyl nitrite, at ddefnydd meddygol dioddefwyr clefyd y galon a butyl nitrite at ddefnydd ffresni ystafelloedd.

 

Defnydd meddygol

Yn y gorffennol cai amyl nitrite ei ddefnyddio'n aml i drin angina ac er mwyn diagnosis. Anaml y bydd yn foddion ar bresgripsiwn y dyddiau hyn am fod cymysgeddau mwy effeithiol wedi datblygu. Mae ei gaffaeledd ym Mhrydain dan reolaeth.

Does unrhyw ddefnydd meddygol i'r anadlyddion cyffredin eraill a gamddefnyddir, e.e. y rhestr uchod.

 

Camddefnyddio anadlyddion

Bydd pobl ifanc yn arbennig yn debyg o gamdrin anadlyddion am eu bod yn hawdd eu caffael, yn rhad, ac am nad oes dirwyon troseddol yn dilyn eu camdriniaeth. Dyna pam mai dyma'r sylweddau y bydd rhai pobl ifanc yn eu camdrin gyntaf.

Gellir anadlu neu sugno anwedd anadlyddion o lestr agored neu erosol, neu o hances wedi ei gwlychu â'r sylwedd a'i dal at yr wyneb. Neu gall y llestr, y sylwedd neu'r hances gael eu rhoi mewn cwdyn papur neu blastig a'i hanadlu o hwnnw.
Bydd rhai yn cryfhau'r effaith drwy anadlu'r nwy o fag plastig wedi ei ddodi dros eu pennau. Mae hyn yn beryglus iawn am y gall y person fygu a mynd yn anymwybodol neu hyd yn oed farw.

Wedi ei anadlu, bydd arwynebedd mawr haenau'r ysgyfaint yn caniatau i'r anwedd gael ei amsugno'n gyflym i'r llif gwaed. Bydd effaith anadlyddion ar yr ymennydd yn digwydd mor gyflym nes gall anadlu'r sylweddau hyn roi 'uchelfan ar amrant' - tebyg i'r un wrth chwistrellu cyffuriau eraill.

Nodyn am nitradau
Rhoddwyd amyl nitrite ar bresgripsiwn am y tro cyntaf mewn ampoules bychain wedi'u selio. Wrth eu torri, byddent yn gwneud swn snapio, a'u llysenwau oedd 'snappers' neu 'poppers'. Defnyddir y llysenwau hyn yn aml heddiw.
Camddefnyddir amyl a butyl nitrite weithiau gan gwsmeriaid clybiau nos sy'n anadlu'r anweddau er mwyn y 'rhuthr' tra'n dawnsio. Maen nhw'n boblogaidd yn gyffur rhyw, oherwydd eu defnydd i ymlacio'r cyhyrau, ond yn amlach er mwyn ysgogiad ychwanegol wrth gyrraedd anterth orgasm. Mae rheolaeth ar bryniant amyl nitrite ond gellir prynu butyl nitrite mewn siopau rhyw neu glybiau.

 

Sut maen nhw'n gweithio?

Er eu bod yn wahanol o ran eu cysodiad, bydd bron yr holl anadlyddion a gamddefnyddir yn cynhyrchu effeithiau tebyg i rai anesthetyddion, sy'n arafu gweithrediad y corff. Mewn termau cyffredinol, Tawelyddion y System Nerfol Ganolog yw anadlyddion.
Bydd amryw rannau'r system nerfol ganolog yn tawelu dan effaith anadlyddion, gyda phob math o ganlyniadau. Er enghraifft, pan lonyddir canolfannau'r ymennydd sy'n rheoli lleferydd, bydd y lleferydd yn llusgo; y canolfannau gweledol, bydd golwg rhywun yn aneglur; y canolfannau cydlynol bydd rhywun yn colli balans a rheolaeth ar aelodau'r corff.

Yr eithriad i hyn yw amyl a butyl nitrite. Bydd rhain yn lledu'r gwaedlestri ac yn gwneud i'r galon guro'n gyflymach. Effaith ysgogol byr-ei-barhad yw hyn.

 

Beth yw eu heffeithiau?

Mae effeithiau camddefnyddio anadlyddion, toddyddion, glud, erosol etc yn debyg i effaith yfed alcohol. Gyda dogn isel, daw rhywfaint o ymdeimlad ysgogol - tebyg i yfed dau neu dri pheint o gwrw. Mae hyn yn dilyn llonyddu uwch-ganolfannau'r ymennydd, sy'n cynhyrchu'r hyn sy'n ymddangos yn ysgogiad drwy leihau pryder a hunan-ymwybyddiaeth. Bydd rhywun yn ymddangos yn fwy hunan-hyderus ac yn llai hunan-ymataliol.
Felly gall anadlyddion deimlo'n ysgogol - ond i'r gwrthwyneb - dyma'r effeithiau a ddaw o ganlyniad rhwystr i weithrediad normal yr ymennydd.
Gyda dognau uchel, gall camddefnydd anadlyddion achosi i rywun fynd yn anymwybodol am fod gweithrediad yr ymennydd sy'n rheoli hanfodion, yr anadl a churiad y galon, yn cael eu rhwystro.

Bydd effeithiau anadlyddion yn digwydd yn sydyn ac yn diflannu wedi byr-amser - rhyw 15 - 30 munud. Golyga hyn bod rhywun sy'n camddefnyddio anadlyddion yn debyg o ail-ddogni mewn ymdrech i gynnal 'uchelfan'. Gall hyn arwain at ddefnydd parhaus bron, a phosibilrwydd peryglu iechyd neu fywyd yn ddifrifol.

Mae anadlyddion yn achosi gwyrdroi dealltwriaeth amser a lle. Bydd llawer yn cael cur pen, cyfog neu chwydu, lleferydd llusg, diffyg cydlyniant corfforol a phroblemau wrth anadlu.

Bydd'brech sugno glud' yn gyffredin o gwmpas trwyn a cheg pobl sy'n camddefnyddio anadlyddion. Gall eu dillad, eu croen a'u hanadl aroglu o baent neu doddyddion.

 
Nitradau
Gall anadlu nitradau achosi penysgafnder a phendro a theimlad bod y gwaed yn rhuthro i'r pen, rhuthr o deimlad cynnes ac ymwybyddiaeth nwydus uwch. Dim ond am funud y bydd eu heffaith yn para. Am y rheswm hwnnw, bydd amyl a butyl nitrites yn cael eu hystyried yn gyffuriau parti neu glwb nos, yn hytrach na rhai i'w camddefnyddio yn ystod y dydd.

Bydd rhai yn dioddef cur pen ofnadwy wedi defnyddio nitradau. Bydd eu harogleuo drosodd a throsodd yn gwneud i rywun fynd yn benysgafn neu'n anymwybodol. Sgîl-effeithiau yw cur pen, cyfog, pesychu a phendro.

 

Canlyniadau camddefnyddio anadlyddion

Canlyniadau iechyd

Tymor-byr
Gall anadlu toddyddion neu erosolau achosi methiant y galon a marwolaeth disyfyd. Gall eu hanadlu am y tro cyntaf neu rywdro arall achosi marwolaeth. Gall anadlyddion achosi marwolaeth hefyd drwy fygu oherwydd ocsigen o'r ysgyfaint yn dadleoli. Gall anadlyddion hefyd achosi marwolaeth drwy lonyddu'r system nerfol ganolog gymaint nes i'r anadl arafu a pheidio'n gyfangwbl.
Bydd marwolaeth oherwydd anadlyddion fel arfer yn digwydd yn dilyn anadlu anweddau cryf iawn, h.y o fag lle mae'r anwedd wedi casglu. Bydd anadlu'n fwriadol o fag papur yn cynyddu perygl mygu.

Dan ddylanwad anadlyddion, gall unrhyw ymdrech gorfforol achosi plwc yng nghyhyrau'r llwnc neu'r galon. Gall hyn achosi marwolaeth.

Bydd anadlu nwyon yn uniongyrchol o ganiau erosol yn gallu rhewi cefn y llwnc gan achosi marwolaeth drwy fygu. Gall y nwyon hefyd fod yn wenwynig. Yn 1995, digwyddodd 68 marwolaeth oherwydd camddefnydd sylweddau taniol - o'r rhain roedd 40 yn dilyn camddefnyddio nwy llenwi tanwyr sigarets.

Tymor-hir
Gall camddefnydd tymor-hir anadlyddion achosi colli pwysau, problemau gyda'r croen, bronceitis, blinder llwyr y cyhyrau, niwed i'r cof, hwyliau amrywiol a methu canolbwyntio.
Bydd camddefnydd aml anadlyddion dros nifer o flynyddoedd yn achosi niwed parhaol i'r system nerfol. Yn ychwanegol, gall niweidio'r afu, yr arennau, y gwaed a mêr yr esgyrn. Mae glud a theneuwyr paent yn benodol yn niweidio'r arennau, tra bod toddyddion toluene a trichloroethylene yn niweidio'r afu.

Mae dod i'w goddef, sef bod angen mwy a mwy ohonyn nhw bob tro i gael yr un effaith, yn debyg o ddatblygu wrth ddefnyddio anadlyddion yn rheolaidd.

Statws cyfreithiol

Mae butyl nitrite a'r holl anadlyddion eraill yn y rhestr uchod - glud, teneuydd paent, erosolau etc yn gyffredin ar gael ar werth i oedolion. Ond mae'n drosedd gwerthu ambell sylwedd ym Mhrydain a all gael ei gamddefnyddio - toddydd, glud etc - i bobl ifanc dan 18.
Bydd siopwyr/wragedd etc yn cael eu gwahardd rhag cadw cynhyrchion y mae'n bosibl eu camddefnyddio wrth eu hanadlu, er mwyn arbed pobl ifanc rhag eu prynu. Nid yw'r rheolau hyn yn hawdd eu gorfodi ac mae llawer o'r cynhyrchion ar gael mewn cartrefi.

Nid yw'n drosedd i unrhyw un - unrhyw oed - fod ym meddiant anadlyddion.